ผู้นำและคณะศรัทธาบ้านแม่กระต๋อม ๓ หมู่บ้านได้จัดงานตานก๋วยสลาก เพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีไทยล้านนาให้ชนรุ่นหลังสืบสานต่อไป

เมื่อวันที่ ๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๘

ผู้นำบ้านแม่กระต๋อมทั้ง ๓ หมู่นำโดย นายสฤษดิ์ ชัยชนะ กำนัน ต.ป่าสัก (ม.๑๐)นายจิตรกร เหล่าชัย (ม.๖)นางศรีอูน ติ๊บมา(ม.๑)พร้อมด้วยคณะศรัทธาวัดบ้านแม่กระต๋อม หมู่ ๑,๖,๑๐ต.ป่าสัก อ.วังชิ้น จ.แพร่

ร่วมกันจัดงานประเพณี ตานก๋วยสลาก , หรือสลากพัต ภาษาท้องถิ่น(กำเมียง)เรียกว่า กิ๋นเข้าสลาก กิ๋นสลาก กิ๋นก๋วยสลาก

เดือนสิบใต้  เป็นการถวายทานโดยไม่เจาะจงผู้รับ จะทำกันตั้งแต่วันเพ็ญเดือน ๑๒ เหนือหรือภาษาถิ่นล้านนา ว่า สิบสองเปง(ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐ ใต้) จนถึงเกี๋ยงดับ (แรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ใต้)ในสมัยพุทธกาลเชื่อกันว่าเป็นวันปล่อยวิณญาณผู้ล่วงลับดับขันธ์ไปแล้ว  ที่อยู่ นรก สวรรค์ ให้มารับเอาส่วนบุญ กุศล ของกินของใช้  ที่เมืองมนุษย์ได้แต่งดา เตรียมไว้ให้ คน

ไทยล้านนาจึงได้ทำก๋วยสลากทั้งก๋วยน้อยก๋วยใหญ่ เขียนเส้นไว้จะตานไปหาใครบ้าง เอากี่ก๋วยตามที่เจตนาของแต่ละครอบครัวเขียนเส้นตามก๋วยที่ตั้งใจไว้

ซึ่งวัดบ้านแม่กระต๋อม เป็นวัดที่เก่าแก่ เป็นวัดแห่งแรก ของตำบลสรอย ที่เจ้าพ่อหลวง

ร

หมื่นด้งนคร ได้สร้างบ้านแปงเมืองมาเกือบ ๖๐๐ ปีที่ผ่านมาแล้ว เมื่อวัดบ้านแม่กระต๋อมทำทานเสร็จแล้วจะเรียงลำดับไปตามอายุของวัดในตำบลสรอย

(ตำบลป่าสัก)ที่สร้างจนกว่าจะครบ 

👉งานสลากบ้านแม่กระต๋อมปีนี้ แต่ละหมู่ได้ตั้งกองสลากแห่เข้าวัดมีการฟ้อนนำหน้าคัวตานสนุกสนาน ครึกครื้งรื่นเริงบันเทิงตามเสียงเพลง

👉แต่ละหลังคาเรือนในอดีต

 เมื่อเอาก๋วยมาไว้ศาลาวัดแล้วจะเอาเส้นไปกองรวมกันในวิหาริย์

ปัจจุบันเขียนเป็นตัวเลขเสียบ

ก๋วยไว้ ตั้งแต่ก๋วยแรกถึงก๋วยสุดท้าย

👉เเละเมื่อขบวนเข้าครบแล้ว 

คณะกรรมการวัดได้กำหนดไว้ว่า เส้นเซาะหาก๋วยสะดวกไม่วุ่นวาย เหมือนที่ผ่านมาก๋วยเซาะหาเส้น🙏แต่เปลี่ยนรูปแบบจากที่เคยเอาเส้นไปกองรวมกันไว้ในวิหาริย์ เพื่อทำพิธี กลายเป็นตัวเลข (ต่อไปอนาคตวัฒนธรรมประเพณีนี้จะหายไป) ส่วนเส้นเอาไว้ที่ก๋วย แล้วนับรวมว่ามีกี่ก๋วย ก็ทำหมายเลข ตรงตามจำ

นวนก๋วย  แล้วหารด้วยจำนวนพระภิกษุสามเณรว่ามากี่รูป รูปละกี่เส้น ก๋วยพระเจ้ากี่เส้น มักคทายก(อาจารย์วัด)กี่เส้น 

👉ถึงเวลากำหนด พระได้ทำพิธีทางศาสนา เทศนาให้ศีลให้พรแล้ว เส้นก๋วยพระเจ้า(พระพุทธ)

จะออกก่อน

👉ต่อมาเส้นของพระภิกษุสามเณร ออกตาม พระจะไปหา

ก๋วยพร้อมกับญาติผู้ติดตาม

🙋เมื่อพบหมายเลขแล้วเจ้าของ

ก๋วยจะยกมาประเคนถวาย พระก็จะเอาเส้นมาอ่าน เจ้าของก๋วยหยาดน้ำหมายตานลงดินตั้งจิตอธิษฐานถึงคนตายที่ได้ตั้งใจอุทิศไปหา

เสร็จแล้ว ผู้ติดตามพระจะเอาเงินที่เสียบยอดก๋วยใส่ย่ามแล้นำก๋วยตระกร้าใส่รถกลับไปเป็นอันเสร็จพิธีตานก๋วยสลาก

🙋🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🎤🙏ความเป็นมาประเพณี สลากพัตร หรือที่บางพื้นที่เรียกว่า ตานสลาก กินข้าวสลาก

👉สลาก หมายถึง การจับฉลากหรือสุ่มเลือก

👉พัตร / ภัต หมายถึง อาหารหรือสิ่งของที่ถวายแด่พระภิกษุสงฆ์

👉ดังนั้น สลากพัตร ก็คือการทำบุญถวายทานแก่พระภิกษุสงฆ์โดยการจับสลากเลือกพระเณรผู้รับ ซึ่งถือว่าเป็นการถวายแบบไม่เจาะจง เป็นการสร้างบุญกุศลที่ยิ่งใหญ่ เพราะผู้ถวายไม่เลือกว่าจะถวายแก่ใคร แต่ถวายด้วยจิตศรัทธา

วัตถุประสงค์

👉. เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่แม่ธรณี พระภูมิ เจ้าที่ เทวดา พ่อเกิดแม่เกิด ปู่แถนย่าแถนญาติ ผู้ล่วงลับ ปู่ย่า ตายาย พ่อแม่ พี่น้อง เจ้ากรรมนายเวร

👉. เพื่อบำรุงพระพุทธศาสนาและเกื้อกูลพระสงฆ์

👉. เพื่อความสามัคคีในชุมชน เพราะชาวบ้านจะช่วยกันจัดงาน

👉.เพื่อสืบสานขนบธรรมเนียมวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นล้านนาให้ชนรุ่นหลังสืบทอดต่อไป🙏🙏🙏🙏🙏🧙🧙🙏🧙

👉ลักษณะการจัดงานวันดา

ชาวบ้านจะเตรียม สิ่งของ เช่นข้าวสาร ข้าวเปลือก พริกหนุ่มพริกแห้ง เกลือ หอมขาว หอมแดง ข่า ตระไคร้  ผลไม้ กล้วย อ้อย กะปิ น้ำปลา น้ำพริก หน่อไม้ เนื้อทอด ห่อนึ่ง ข้าวเหนียวนึ่ง ข้าวโพด ฟักทอง

นำมาจัดใส่ ต้นสลากหรือก๋วยสลากประดับตกแต่งให้สวยงามคุ่ยหรือขูย สำหรับห้อยสมุดปากกา ไม้บรรทัด ถ้วย ชาม จาน ซ้อนซ้อม สบู่ ยาสีฟัน ยาสระผม หวี กระจก เสื้อ ผ้า รองเท้า ผ้าข้าวม้า หม้อนึ่งไหข้าว น้ำส้ม ไม้ขีดไฟ เทียนไข ยาจำเป็น รวมถึงเครื่องไทยทาน

👉มีการเขียนเส้นสลากชื่อ เจ้าของเส้น.... อุทิศไปถึงผู้ล่วงลับชื่ออะไรเขียนลงเส้นใบลาน

เขียนเป็นภาษาไทยเหนือ ล้านนา(ภาษาเมียง)ปัจจุบันไม่มีแล้ว จะเป็นกระดาษเขียนเป็นภาษาไทยกลาง

👉ในส่วนการแห่ ต้นสลากพัตร พร้อมขบวน บางแห่งมีการฟ้อนรำนำขบวนและดนตรีพื้นบ้าน สร้างความรื่นเริง สนุกสนาน

👉คุณค่าทางวัฒนธรรม

เป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาและประเพณีล้านนาสะท้อนความกตัญญูกตเวทีของลูกหลานที่อุทิศบุญให้บรรพบุรุษ

👉เสริมสร้างความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และน้ำใจในหมู่บ้าน

👉ในภาคเหนือ ประเพณีต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น จะเรียกว่าตานสลาก กิ๋นข้าวสลาก กิ๋น

ก๋วยสลาก กิ๋นสลาก แต่ก็ล้วนหมายถึงประเพณีเดียวกัน แม้จะมีรายละเอียดปลีกย่อยแตกต่างกันไป

👉ในสมัยก่อน ก่อนถึงวันตานกผ่วยสลาก จะมีงานรำวงก่อน ๓ คืน ปัจจุบันไม่มีแล้ววัฒนธรรมนี้ก็หายไป🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

👉ก่อนวันตานก๋วยสลาก จะมีการจัดเตรียมข้าวของ เรียกว่า “วันดา” หรือ “วันสุกดิบ” ชาวบ้านจะจัดเตรียมสิ่งของไม่ว่าจะเป็นอาหาร ห่อข้าวต้ม ทำขนมจอก ดอกไม้ ของใช้ มาจัดเตรียมใส่ “ก๋วย”เเละสมัยก่อนในวันดาจะมีญาติสนิทมิตรสหายจากต่างหมู่บ้านมาร่วม ห่อข้าวต้ม ข้าวหนมจอก จัดแต่ง

ก๋วย ปัจจุบันวัฒนธรรมนี้ได้หายไป 

👉สำหรับก๋วยสลาก  สมัยก่อน จะใช้ตอกไม้ไผ่สานก่วยน้อย

ก๋วยอู้มคล้ายชะลอม จะรองก้นด้วยใบตองหรือกระดาษ 

👉ในปัจจุบัน  วัดบางแห่งก็เปลี่ยนมาเป็นถังน้ำและตระกร้าพลาสติกหรืออะลูมิเนียมเพราะสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ 

👉ก๋วยสลาก มีอยู่หลากหลาย ตามแต่ความคิดสร้างสรรค์และกำลังทรัพย์ ศรัทธาของแต่ละครอบครัว แบ่งออกเป็น ๓ แบบกว้าง ๆ คือ 

ก๋วยน้อย ใช้ไม้ไผ่สานเหมือนชลอม

👉ก๋วยอู้ม เมื่อก่อนใช้ไม้ไผ่สานเช่นเดียวกันแต่จะใหญ่ขึ้น ต้องอู้มเท่านั้น ปัจจุบันใช้ตระกร้าพลาสติกแทน

👉ก๋วยใหญ่ ก๋วยโจค ส่วนก๋วยโจ้ค (โจ้คหมายถึงโชค) เป็น

ก๋วยสลากขนาดใหญ่

อาจเป็นกระบะมีขาสูงแค่เอว หรือเป็นต้นสลากขนาดใหญ่สูงหลายเมตร มีต้นดอกหรือกิ่งไม้แขวนเครื่องใช้ต่าง ๆ ทำเป็นชั้นๆขึ้นไปจากวงใหญ่ถึงขนาดเล็กบนยอดสุดจะเป็นธนบัตร ห้อยร่มกาง🙋

🙋หรือกระบุงขนาดใหญ่ ปักด้วยต้นคามัดเป็นสามขา แล้วเอาสามขามามัดรวมกันเป็นปล้อง เหลาไม้ขูยเพื่อมัดของใช้เสียบต้นคา

👉ข้าวของเครื่องใช้ที่ใส่ในก๋วย โดยทั่วไปได้แก่ น้ำ ข้าวสุก ข้าวสาร อาหารสุก อาหารแห้ง แคบหมู แหนม ไส้อั่ว หมูหนึ่ง ปลานึ่ง นอกจากนี้จะมีพริก เกลือ หอมแดง กระเทียม เมี่ยง บุหรี่ หมาก พลู ปูน ยาสูบ เทียนไข สบู่ สมุด ดินสอ ยาสีฟัน ขนมต้ม ขนมเทียน ขนมชั้น หรือขนมชนิดอื่น ๆ ตามแต่สะดวก และยังมีดอกไม้รวมถึงผลหมากรากไม้ เช่น กล้วย อ้อย แต่ที่สำคัญที่สุดคือเงินที่จะต้องนำปักส่วนยอด

ก๋วย

👉เมื่อถึงวันตานก๋วยสลาก ชาวบ้านจะเขียน “เส้นสลาก” ซึ่งเป็นใบลานหรือใบตาลเป็นภาษาไทยเหนือล้านนา(ภาษาเมียง)

ในปัจจุบันบางที่ได้เปลี่ยนมาใช้กระดาษเขียนแทน โดยเขียนในเส้นสลากเป็รภาษาไทยกลางว่า สุทินนังวะตะเมทานัง

สลากกะพัตทานัง ปาระมังสุขัง บัดนี้หมายมีคณะศรัทธา หรือศรัทธา.... ได้มีจิตเป็นกุศลแต่ง

ดาก๋วยสลากกองหนึ่ง พร้อมด้วยสำรับกับข้าว จตุปัจจัย เครื่องไทยธรรม เพื่อุทิศส่วนบุญกุศลนี้ถวายทานไปหา......ผู้หนึ่งที่ล่วงลับไปแล้วมีนามกรว่า......เมื่อรับทราบด้วยจิตนี้แล้ว ขอให้มารับเอา ก๋วยสลากกองนี้ เอาไปบริโภค อุปโภค ไปเหียในวันนี้ ยามนี้จิ่มเต้อ 

👉แต่บางคนอาจจะเขียนไปอีกอย่าง ตามแต่ความนึกคิด

 👉เมื่อเขียนเส้นเสร็จแล้วตามจำนวนก๋วยแล้วนั้น  จะนำเส้นสลากมากองรวมกันใหม่หน้าพระประธานในวิหาร คณะกรรมการวัดจะนับ และคัดแยกว่าก๋วยใหญ่เท่าไหร่ กผ่วยเลร้อยเท่าไหร่แล้วแจ้งย ดให้พระสงฆ์ ต่อไป

ขณะที่ชาวบ้านจะนำก๋วยมารออยู่ด้านนอกอย่างคับคั่ง

👉จากนั้น พระสงฆ์ก็จะได้เอาเส้นที่คณะกรรมการวัดมัด คัดแยกไว้ ว่ามีก๋วยอู้ม กี่ก๋วย ก๋วยน้อยกี่ก๋วย แกะออกมารวมกันอีกครั้งหนึ่ง โคนให้ทั่วแล้วมาหารจำนวนพระสงฆผ์ได้รูปละปี่อส้นแล้วมัดรวมกันใหม่

จากนั้น ทำพิธีกรรมทางศาสนาในวิหารแล้วเสร็จ จะนำเส้นสลากอุปโหลกแบ่งให้กับพระสงฆ์

ชาวบ้านบางคนก็จะเดินหาเส้นสลากของตน

เพื่อนิมนต์พระสงฆ์ให้มารับก๋วยได้สะดวก โดยไม่ต้องให้พระสงฆ์เดินตามหาให้วุ่นวาย เมื่อเจอเจ้าของเส้นสลากแล้ว พระสงฆ์จะให้ศีลให้พร หยาดน้ำอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ที่ล่วงลับที่มีชื่อในสลากนั้นก็เป็นอันเสร็จพิธี

📌 โดยทั่วไป งาน สลากพัตร จะจัดขึ้นตามวัดต่าง ๆ ในจังหวัดทางภาคเหนือ เช่น เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง แพร่ น่าน ฯลฯทางเชียงตูง พม่า

👉เป็นประเพณีที่ชาวล้านนาแสดงความระลึกถึงบรรพบุรุษและญาติมิตรผู้ล่วงลับดับขันธ์ไปแล้ว ด้วยการทำบุญอุทิศส่วนกุศลไปให้ผู้ลวงลับผ่านพระ เณร อ่านเส้นสลาก ถ้าเป็นก๋วยน้อย จะเขียนว่า#"เจตนา ศรัทธานาย/นาง/น.ส./ดช./ดญ./.......ได้มีจิตเป็นกุศลแต่งดาสลากพัต ก๋วยนี้ เพื่อจัดตานไปหา(ปู่ ย่า ตา ยาย พ่อ,แม่,พี่,น้อง,)ผู้หนึ่งที่ได้ล่วงลับไปแล้วมีนามมกรว่า......เมื่อรัรู้ด้วยจิตนี้แล้ว ขอให้มารับเอาก๋วยสลากกองนี้ไปบริโภค ุอุปโภคไ,เหียในวันนี้ยามนี้จิ่มเต้อ

👉ปีนี้มีก๋วยทั้งหมด ๘๐๑ก๋วย